Deze week spreken we met Lotte over de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Evelyn tipt een website waarop je zelf met AI kunt experimenteren.

De andere kant van AI

Evelyn kwam een website tegen waar ze iets teveel tijd doorbracht: https://youraislopbores.me, waar gebruikers worden uitgedaagd om zich voor te doen als een kunstmatige intelligentie. In plaats van dat AI mensen imiteert, draait het hier juist om: deelnemers beantwoorden vragen, schrijven teksten of maken tekeningen alsof ze een algoritme zijn.

De sleepwet

Sommige onderwerpen keren regelmatig terug bij Bits of Freedom. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV) is daar een voorbeeld van. Misschien herinner je het nog: in 2017 lag er een wetsvoorstel om de bestaande wet te vernieuwenLees hier wat we destijds schreven over deze wet. Dit voorstel kreeg al snel de bijnaam ‘sleepwet’, omdat het de geheime diensten de mogelijkheid gaf om met een sleepnet grote hoeveelheden online communicatie te onderscheppen.

Er was veel maatschappelijke weerstand tegen het voorstel. Dat leidde tot een raadgevend referendum, waarin een meerderheid tegen de wet stemde. Naar aanleiding daarvan paste het kabinet de wet aan, onder meer op het gebied van bewaartermijnen, gerichtheid en toezicht.

Na verschillende wijzigingen en aanvullingen op de huidige wet wordt nu gewerkt aan een nieuw wetsvoorstel. Naar verwachting volgt binnenkort een internetconsultatie waar iedereen op kan reageren.

Toezicht onder druk en de inzet van AI

De nieuwe WIV-wetgeving introduceert mogelijk nieuwe bevoegdheden die gevolgen hebben voor privacy en democratische controle. De centrale vraag blijft: hoeveel ruimte moeten de geheime diensten krijgen en welke waarborgen zijn nodig om misbruik te voorkomen?

Het wetsvoorstel is nog niet openbaar. Op basis van het regeerakkoord en gesprekken die Lotte voerde, zijn er wel verwachtingen. Zo ervaren de diensten toezicht vaak als belemmerend en wijzen zij op buitenlandse diensten met minder strikte controle die sneller kunnen handelen. Dit creëert, zoals Lotte zegt, een "race to the bottom", wat druk zet op democratische waarborgen.

Daarnaast bestaat de verwachting dat de diensten meer ruimte willen om grote hoeveelheden data te gebruiken voor het trainen van AI-systemen. Volgens de redenering van de diensten is er geen sprake van een privacy-inbreuk zolang de data niet direct voor concrete onderzoeken wordt ingezet. Dit kan de weg vrijmaken voor vergaande vormen van analyse, bijvoorbeeld van communicatie via kabels.

Zorgen uit het maatschappelijk middenveld

Lotte sprak met verschillende organisaties uit het maatschappelijk middenveld. Daar leven zorgen over de manier waarop ‘dreiging’ wordt gedefinieerd door de diensten en mogelijk politiseert. Activisten, journalisten en demonstranten vrezen dat zij in beeld kunnen komen bij de diensten.

De aanwijzingen die bepalen waar onderzoek naar wordt gedaan, zijn bovendien niet openbaar en vaak breed geformuleerd. Dat maakt het lastig om te controleren hoe en wanneer bevoegdheden worden ingezet.

Wat kun jij doen?

Het wetsvoorstel wordt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 gepubliceerd. Daarna volgt een internetconsultatie, waarin iedereen de mogelijkheid heeft om een reactie in te dienen.

Volg ons op de voet...

Let op! Nu volgen wat linkjes naar Big Tech!

Volg jij Bits of Freedom al? Bijvoorbeeld op Mastodon, Bluesky, Instagram of LinkedIn?
De podcast vind je in jouw favoriete podcastapp. Bijvoorbeeld op Spotify of Apple Podcasts.

Wil je niks te maken hebben met Big Tech? Abonneer je dan gewoon op onze podcastnieuwsbrief: