Vorige week gaf de Ierse platformtoezichthouder, Coimisiún na Meán (CnaM), aan dat ze Meta gaat onderzoeken. Ze is bezorgd dat het ontwerp van Meta's Instagram en Facebook gebruikers ervan weerhoudt te kunnen kiezen voor een tijdlijn die niet is gebaseerd op profilering. Klinkt bekend? Dat kan kloppen. Wij wonnen hierover niet alleen een rechtszaak in Nederland, maar dienden ook al een klacht in bij de toezichthouder, en nu blijkt: met succes!

Hoe zat het ook alweer?

Sinds de komst van de Digital Services Act (DSA), de grote Europese platformwet, moeten grote online platformen ten minste één tijdlijn aanbieden die niet is gebaseerd op profilering. De standaardftijdlijn op veel van die apps is vaak een geprofileerde tijdlijn: op basis van wat een platform allemaal van je weet (en dat is heel erg veel) tonen ze jou content. Vaak is dat content waarvan platformen inschatten dat het jou langer op hun platform houdt - want hoe meer tijd je op het platform doorbrengt, hoe meer advertentie-inkomsten zij binnenhalen.

Heel fijn dus, dat platformen wettelijk verplicht zijn om jou de keuze te bieden voor een niet-geprofileerde tijdlijn. Maar in de praktijk voerde Meta deze verplichting niet uit: ze bood je geen keuze aan door de tijdlijn met chronologische content op sommige plekken überhaupt niet aan te bieden, en op sommige plekken moeilijk vindbaar te maken. Bovendien kon je de tijdlijn niet als standaard instellen. Daarmee hebben gebruikers van die apps dus in werkelijkheid geen echte keuze.

Wij constateerden deze overtreding van de platformwet, en klaagden daar in april vorig jaar samen met EDRi, GFF en Convocation Design + Research over bij de Coimisiún na Meán (CnaM) - de Ierse toezichthouder op die wet, aangezien Meta in de EU in Ierland is gevestigd. Omdat we daar maar weinig reactie op kregen, startten we in de tussentijd in Nederland een rechtszaak. Die wonnen we, en inmiddels ook in hoger beroep! Daardoor kunnen mensen in Nederland sinds begin dit jaar een blijvende keuze maken voor de niet op profilering gebaseerde feed. Maar de uitspraak van de Nederlandse rechter heeft alleen effect op Nederlandse gebruikers van Instagram. De Ierse toezichthouder zou Meta kunnen bevelen om haar interface aan te passen in de hele Europese Unie!

De Ieren in actie

Op 5 mei 2026 deelde de Ierse toezichthouder in een persbericht dat zij onderzoek gaan doen naar precies deze kwestie, onder andere op basis van klachten - wij gaan ervan uit dat dit over onze klacht gaat. Het onderzoek van deze Ieren zal zich enerzijds richten op of gebruikers hun voorkeursfeed kunnen selecteren en wijzigen en of dat direct en gemakkelijk gaat via de interface van Facebook en Instagram. Anderzijds stelt het onderzoek ook de vraag of de interfaces van Meta's Instagram en Facebook gebruikers misleiden of manipuleren om te voorkomen dat ze een feed kiezen die niet is gebaseerd op profilering. Dat is precies wat wij van ze hebben gevraagd met onze klacht! En volgens ons is er maar één uitkomst mogelijk: Meta overtreedt de wet en moet de interfaces van Instagram en Facebook in de hele EU aanpassen.

Dat nu juist deze Ierse toezichthouder hiermee aan de slag gaat, is van groot belang, omdat deze instantie beslissingen kan maken die op de hele EU van toepassing zijn. De toezichthouder kan dus alle honderden miljoenen Meta-gebruikers in de EU een klein stukje autonomie toekennen, zoals bedoeld in de wet. In het persbericht schrijft CnaM dat ze rondom deze kwestie nauw hebben samengewerkt met onder andere de Europese Commissie, dus hopelijk zijn die ook al aangehaakt.

Rol Bits of Freedom en anderen

Het onderzoek komt nadat wij, samen met EDRi, GFF en Convocation Research + Design een klacht hebben ingediend over dit probleem. Het is heel tof om te zien dat ons werk leidt tot onderzoek, en hopelijk handhaving. Dit onderzoek toont de noodzaak van ons werk als digitale rechtenveld aan als aanjagers van handhaving van digitale wetgeving. We hopen dat de Ierse toezichthouder daarbij stilstaat en zich wil inzetten voor een betekenisvolle samenwerking met het digitale rechtenveld. De Ierse toezichthouder is zeer belangrijk in de handhaving van de DSA. Als zij, en de Europese Commissie als toezichthouder op de allergrootste platformen willen dat DSA handhaving succesvol is en Big Techplatformen verantwoordelijk worden gehouden, is het van groot belang dat onderzoeken als deze snel en transparant plaatsvinden.