In deze aflevering gaan we met Lotje in gesprek over de Digital Fairness Act: nieuwe Europese wetgeving in wording die consumenten beter moet beschermen in de digitale omgeving. Evelyn tipt de videoserie Screen Memories.

Screen Memories

Evelyn tipt de Amerikaanse kunstenaar Nick Vyssotsky. Hij maakte een serie van negen video’s:Bekijk de video's op zijn website Screen Memories. VyssotskyLees hier wat hij zelf schrijft over dit werk downloadde zijn eigen data bij platforms als Meta (ja, dat kan dus gewoon: alles wat je in de afgelopen tien jaar hebt geliket) en maakte daar nieuw werk van.

Wat dat oplevert is verrassend herkenbaar en ook vreemd ontroerend: een soort reis door de tijd, een collectief geheugen in meme-esthetiek.

Consument, maar zonder prijskaartje

Traditioneel gaat consumentenrecht over duidelijke transacties: je koopt een product, je betaalt geld en daar horen rechten bij. Denk aan retourrecht, garantie en transparantie over prijzen.

Online heerst een ander beeld. Veel diensten zijn ‘gratis’, maar dat betekent niet dat je geen consument meer bent. Je betaalt niet met geld, maar met je aandacht, gedrag en data.

Volgens onderzoek van de Europese Commissie is het bestaande consumentenrecht onvoldoende toegerust op deze digitale realiteit. Want hoe ben je als consument beschermd tegen eindeloos scrollen, automatisch afspelende video’s, notificaties die standaard aanstaan en functies die inspelen op sociale druk, zoals streaks?

De ontwerpkeuzes die online platformen maken zijn niet neutraal. Ze zijn vaak expliciet gericht op het trekken en vasthouden van aandacht. Niet omdat dat goed is voor de gebruiker, maar omdat meer tijd op een platform meer advertentie-inkomsten betekent.

DMA, DSA en nu: DFA

De Europese Unie werkt al langer aan digitale regulering. De Digital Markets Act Luister hier onze podcastaflevering over de DMA(DMA) richt zich op eerlijke concurrentie en marktmacht (wie mag wie overnemen?). De Digital Services ActLuister hier onze podcastaflevering over de DSA (DSA) gaat over veiligheid en verantwoordelijkheid van grote online platformen.

De Digital Fairness Act vult dat aan vanuit het perspectief van de consument. Niet de markt, maar de gebruiker staat centraal. De vraag is: hoe zorg je ervoor dat mensen online écht vrije keuzes kunnen maken?

Keuzevrijheid als kernprincipe

Wat in het gesprek steeds terugkomt, is dat het niet per se gaat om dingen verbieden, maar om het herstellen van keuzevrijheid. "Net zoals je in een huis zelf beslist waar de meubels staan, zou je in je ‘online huis’ ook je inrichting moeten kunnen bepalen," aldus Lotje.

De kern van de aanbevelingen is simpel: zet de gebruiker weer aan het roer. Mensen moeten bewust kunnen kiezen hoe, wanneer en waarvoor zij online diensten gebruiken. Dat vraagt om duidelijke regels voor ontwerptechnieken die aandacht trekken en vasthouden.

Bits of Freedom pleit ervoor om de hele ‘gebruikersreis’ te reguleren: van het moment waarop een app om aandacht vraagt tot het moment waarop iemand probeert af te sluiten.

Hoe nu verder?

De internetconsultatie over de Digital Fairness Act is inmiddels afgerond. In 2026 wordt het eerste wetsvoorstel van de Europese Commissie verwacht. Daarna begint het politieke spel: beïnvloeden, onderhandelen, bijschaven. Tegenover maatschappelijke organisaties staat een sterke lobby van grote techbedrijven.

Onze inzet is helder: een digitale omgeving waarin consumenten niet langer gestuurd, gemanipuleerd of vastgehouden worden door ontwerp, maar waarin zij weer eigenaar zijn van hun keuzes.

Volg ons op de voet...

Let op! Nu volgen wat linkjes naar Big Tech!

Volg jij Bits of Freedom al? Bijvoorbeeld op Mastodon, Bluesky, Instagram of LinkedIn?
De podcast vind je in jouw favoriete podcastapp. Bijvoorbeeld op Spotify of Apple Podcasts.

Wil je niks te maken hebben met Big Tech? Abonneer je dan gewoon op onze podcastnieuwsbrief: