CSAR-update: het is weer eens zover!
Het is misschien wel de vreemdste traditie die we hebben: elk halfjaar, als het half jaar op het einde loopt, debatteren Europese beleidmakers over de vraag of ze deze keer wél instemmen met massa-surveillance en de afbreuk van de vertrouwelijkheid van communicatie.
Wat er aan vooraf ging
Om goed te begrijpen wat er dit half jaar speelt, is het belangrijk om te weten wat er aan vooraf ging. Hier de essentie:
- Meer dan drie jaar geleden deed de Europese Commissie een wetsvoorstel om kinderen en jongeren te beschermen tegen online seksueel misbruik. Een nobel doel, maar controversieel door de beoogde maatregelen.
- De meest (maar niet de enige) controversiële maatregel is de introductie van een bevoegdheid aan autoriteiten om een platform, zoals WhatsApp, te dwingen om mee te lezen met alle berichtjes van alle gebruikers, op zoek naar materiaal dat lijkt op seksueel misbruik van kinderen. Dat is én massa-surveillance én doet afbreuk aan de vertrouwelijkheid van communicatie.
- Op dit moment onderhandelen de regeringen van de lidstaten, bijeen in “de Raad”, nog altijd over het wetsvoorstel. Elk half jaar is er weer een andere lidstaat de voorzitter en elk van hen doet steeds weer een nieuw compromisvoorstel. Op dit moment is het aan de Denen.
- Sommige platforms massa-surveilleren trouwens nu al vrijwillig, op basis van een wet met een beperkte geldigheid. Dat zijn overigens wel alleen platforms waar de vertrouwelijkheid van communicatie niet is beschermd met end-to-end encryptie. Als dat wél gebeurt, zoals bij WhatsApp, dan kan het platform niet meelezen.
Copy and paste
De Deense voorzitter stelde, net na de zomer, een nieuw compromisvoorstel voor. Die leek heel erg op het oorspronkelijke voorstel, inclusief het zogenaamde “detectiebevel”. Dat is ook niet gek, want het is grofweg een copy and paste van het eerdere voorstel van de Belgen, die op haar beurt dicht bij het oorspronkelijke voorstel bleef. En dus, ook nu weer, geen overeenstemming.
Daarna gooide de Deense voorzitter het over de andere boeg. Een nieuw voorstel voor een compromis, deze keer een copy and paste van het eerdere voorstel van de Polen. Daarin zijn de artikelen over het detectiebevel geschrapt. Maar om te voorkomen dat er voor platforms helemaal geen ruimte is om te zoeken naar materiaal van seksueel misbruik, stelden de Denen voor om die wet met een beperkte geldigheid permanent te maken.
Eind goed, al goed?
Nee, zeker niet. Want, zoals altijd, zit het venijn in de details. Op grond van het voorstel moeten platforms een inschatting maken van het risico dat het platform wordt misbruikt voor de verspreiding van materiaal van seksueel misbruik. Als dat risico hoog is, dan moeten ze maatregelen nemen om dat risico in te perken. Een aantal voorbeelden daarvan worden genoemd in de wet. Doet een platform dat te weinig, dan kunnen autoriteiten ze risico-beperkende maatregelen opleggen.
Vrijwillig meelezen, op zoek naar materiaal van seksueel misbruik, is niet uitgesloten van het lijstje mogelijke maatregelen. En nu vraag je je misschien af: dwingen om iets vrijwillig te doen... dat is toch een tegenstelling? Dat klopt, iemand dwingen om iets vrijwillig te doen kan niet. En dat betekent dat ook dit compromisvoorstel de bevoegdheid geeft aan autoriteiten om een platform, zoals WhatsApp, te dwingen om mee te lezen met alle berichtjes van alle gebruikers. Het staat er alleen niet letterlijk in.
Ruimte voor wat we niet willen
Dus, het voorstel van de Deense voorzitter is misschien, zo op het eerste gezicht, het beste compromis dat we in tijden hebben gezien, maar op dit moment zit er nog wél een achterdeur in. Dit voorstel is, net zoals alle voorgaande voorstellen, in de huidige vorm niet acceptabel. Het laat nog altijd ruimte voor precies dat, wat we niet willen: én massa-surveillance én afbreuk van de vertrouwelijkheid van communicatie.