De Europese Commissie kondigt een EU KIDS ACT aan, die kinderen online moet beschermen. Deze wet bevat leeftijdsgrenzen voor sociale media die in de gehele Europese Unie moeten gelden. Wij maken ons ook zorgen om de gevolgen van sociale media op kinderen (en volwassenen!), maar zien geen heil in leeftijdsgrenzen als oplossing.

Von der Leyen's EU Kids Act

In haar jaarlijkse State of the European Union speech uit Europese Commissie voorzitter Ursula von der Leyen haar zorgen over jonge Europeanen wiens aandacht, focus en geest gegijzeld worden door sociale media. Dat leidt tot slapeloosheid, angsten en zelf automutilatie en zelfdoding. Genoeg is genoeg, en daarom komt Europa nu naar Australisch voorbeeld met de EU KIDS ACT. Elke leeftijdsgroep krijgt daarin een ander niveau van bescherming: tot 13 jaar geldt een volledig sociale mediaverbod, van 13 tot 15 kunnen jongeren gebruik maken van 'mini accounts' onder ouderlijk toezicht en tussen 15 en 18 zijn platformen verplicht om veilig ontworpen te zijn. Ook moeten platformen zelf bewijzen veilig te zijn, een omdraaiing van de bewijslast. Ze eindigt dit deel van haar speech met de opmerkingen dat ook volwassenen risico lopen en daarom is er een bredere inbedding nodig in de Digital Fairness Act, die deze herfst wordt voorgesteld.

Leeftijdsgrenzen zijn niet de juiste oplossing

We hebben het al vaker besproken, we geloven niet dat leeftijdsgrenzen de juiste oplossing zijn voor de problemen die sociale media veroorzaken. Dat heeft een aantal facetten.

Om een leeftijdsgrens te implementeren, moet er een manier zijn om leeftijden vast te stellen. Iedereen die boven een leeftijdsgrens zit, in dit geval alle 15 plussers, moet diens leeftijd aantonen. Over het algemeen geldt: hoe betrouwbaarder die verificatie, hoe groter het risico voor privacy. We zien nu geen manier om dit te doen die én effectief is én privacy waarborgt.

In Australië, dat von der Leyen als voorbeeld noemt, zijn platformen verantwoordelijk voor het vaststellen van leeftijd. Daar scannen de platformen met AI de gezichten van gebruikers om vast te stellen of zij oud genoeg zijn om het platform te gebruiken. Dit is onbetrouwbaar, zeker bij jongeren wiens gezicht constant verandert, en legt de datamacht in handen van deze Big Techplatformen. De Europese Commissie kwam een paar maanden geleden met een blauwdruk voor een app, die moet de grondslag vormen voor deze EU KIDS ACT. Deze app werd binnen twee minuten gehackt en is niet open source: zeker weten wat er met je data gebeurt is daardoor onmogelijk. Bovendien wil de Europese Commissie dat accounts van kinderen tussen de 13 en 14 onder ouderlijk toezicht vallen. Ouders moeten dus op een of andere manier gaan aantonen dat het desbetreffende kind, hun kind is. Het afdwingen van een leeftijdsgrens op deze manier is dus niet verenigbaar met ons grondrecht op privacy.

Ook het grondrecht op vrijheid van meningsuiting komt in het nauw. Kinderen hebben daar namelijk, net als volwassenen, recht op. Wanneer kinderen toegang tot sociale media, poortwachters voor ons publieke debat, wordt ontnomen, hebben zij geen toegang tot informatie en geen mogelijkheid om hun mening te uiten. Toen het Franse Parlement afgelopen zomer met een soortgelijk plan voor leeftijdsgrenzen kwam, werd dat plan van tafel geveegd door de Franse Constitutionele Raad om precies deze redenen. De plannen voor een leeftijdsgrens voor sociale media zijn onverenigbaar met uitingsvrijheid en het recht op privacy.

Maar er zijn meer risico's. Platformen moeten voor iedereen (boven de 15) toegankelijk blijven, om toegang te hebben tot informatie, het publieke debat en communicatie. De wijze van leeftijdsverificatie moet er dus zorg voor dragen dat iedereen daaraan kan worden onderworpen. Ook mensen zonder identiteitsbewijs of inschrijving bij officiële instanties. Het mag niet gebeuren dat zij worden uitgesloten.

Bovendien zien we nog vele andere implementatieproblemen. Hoe definieer je bijvoorbeeld 'sociale media'? Wat wordt er precies verboden? Gaat dat ook om alle games en chat apps? Onze onderzoeken en de ervaring in Australië leert dat wanneer de ene app verboden wordt, de ander als sociale media wordt gebruikt door jongeren. En er zijn natuurlijk genoeg manieren om om zo'n leeftijdsgrens heen te komen: inloggen met het account van een oudere broer of zus om maar iets te noemen. Kinderen blijven dus actief op de giftige platformen, zoals we ook zien in Australië.

Volwassenen missen de boot

Al die voorgestelde beschermingsmaatregelen voor kinderen en jongeren zijn begrijpelijk, maar de Europese Commissie ziet een hele belangrijke groep over het hoofd: volwassenen. Waarom krijgen kinderen een hoger beschermingsniveau? Terwijl volwassenen net zo goed de gevolgen ondervinden van gevaarlijke sociale media. Ook iemand van 30 kan in een desinformatiefuik, eetstoornisfuik of de manosfeer belanden, om maar wat te noemen. De maatregelen die von der Leyen noemt voor kinderen tussen de 15 en 18, waarom gelden die niet gewoon voor alle gebruikers van sociale media?

De juiste oplossing

De EU KIDS ACT is er niet bij gebrek aan beter. Want de juiste oplossing, die noemt von der Leyen zelfs in haar speech: de Digital Fairness Act (DFA). Sociale media is gevaarlijk voor iedereen en daarom moeten we ingrijpen op die sociale media zelf en ze minder gevaarlijk en verslavend maken. Dat kan enerzijds door bestaande wetgeving strenger te handhaven (en je gelooft het niet maar die verantwoordelijkheid ligt bij de Europese Commissie zelf!) en anderzijds door maatregelen toe te voegen die sociale media structureel en voorgoed ontgiften. De regels die von der Leyen voorstelt voor mensen tussen de 15 en 18, kan ze net zo goed in de DFA voorstellen voor het gehele platform. Waarom zouden platformen alleen veilig ontworpen moeten zijn voor minderjarigen, als we net zo goed meerderjarigen kunnen beschermen? Het wordt tijd dat de Europese Commissie de aandacht verlegt van kinderen op een ongrondwettelijke manier "beschermen" naar het werkelijk beschermen van alle Europeanen, zonder risico's voor fundamentele rechten.