Zo spelen platformen bijvoorbeeld met variabele beloningen, een techniek die ook door fabrikanten van gokautomaten wordt gebruikt. Door soms wel een beloning te geven en soms niet, zijn gebruikers het meest geneigd om klik- en kijkgedrag te herhalen. Een voorbeeld hiervan is de zogenoemde infinite scroll: af en toe verschijnt een leuk filmpje, maar er zijn ook veel filmpjes die je niet interesseren. Toch blijf je eindeloos scrollen in de hoop op iets beters, in de zoektocht naar de volgende dopaminekick. Of er verschijnt juist content die boosheid en verontwaardiging uitlokken. Ook dit houdt onze aandacht vast, door de neiging om online te reageren.

De leuke en minder leuke content die je tegenkomt, komen vaak tot stand door hyperpersonalisatie. Op basis van een gedetailleerd gebruikersprofiel dat aan de hand van jouw gebruikersdata is gemaakt, is het platform heel goed in staat te voorspellen wat jou interesseert of wat jou laat interacteren met het platform.

Heb je eindelijk de discipline kunnen opbrengen om de app toch af te sluiten of zelfs je telefoon weg te leggen? Dan bestoken platformen je met notificaties waardoor ze je weer binnen hengelen. Deze notificaties zijn soms zelfs misleidend; je denkt dat je een bericht van een andere gebruiker ontvangt, maar dan blijkt het een notificatie van het platform zelf te zijn. Uit onderzoek van Bits of Freedom naar Snapchat lijkt het zelfs zo te zijn dat hoe minder je de app gebruikt, hoe meer notificaties je ontvangt.

En zo zijn er nog veel meer voorbeelden van technieken die overmatig gebruik van je telefoon stimuleren. Dit is uiteraard niet in jouw belang, maar, je raadt het al, in het belang van big tech. Hoe langer gebruikers op een bigtechplatform doorbrengen, hoe meer advertentie-inkomsten de platformen binnenhalen en hoe meer ze over je leren. Met deze informatie kunnen ze je weer net iets beter manipuleren en is het voor jou weer net iets moeilijker om jezelf tegen hun verslavende technieken te beschermen.

Natuurlijk zijn we verantwoordelijk voor onze eigen daden. Maar in het geval van big tech worden we zo heimelijk en zo bewust misleid, en op zo’n grote schaal, dat daar voor individuen nauwelijks tegenop te boksen is. Verslaafd zijn aan big tech is daarom geen individueel falen, maar een maatschappelijk probleem. De ervaring leert dat de grote platformen geen verantwoordelijkheid nemen en nooit aanpassingen zullen doorvoeren die in de weg staan van het optimaliseren van hun winst.

Daarom zijn rechtszaken zoals die in de VS ontzettend belangrijk. Ook in Europa hebben we heel recent de eerste rechtszaken gezien tegen het schadelijke ontwerp van grote online platformen. Bits of Freedom won vorig jaar een rechtszaak tegen Meta over het kunnen kiezen voor een niet-geprofileerde feed, en afgelopen week werd in Duitsland eenzelfde overwinning behaald op TikTok. Die rechtszaken zijn broodnodig, maar we verlangen ook naar aanvullende wetgeving.

Het is daarom zeer welkom dat er in Europa momenteel wetgeving in de maak is om consumenten beter te beschermen tegen verslavend ontwerp en andere misleidende handelspraktijken. De tegenlobby van big tech in Brussel is gigantisch. Niet verrassend, want deze nieuwe wetgeving heeft de kans in te grijpen in de kern van hun verdienmodel: het uitbuiten van onze kwetsbaarheden en aandacht. Laten we hopen dat ook aan deze kant van de oceaan het welzijn van burgers prevaleert boven de portemonnee van big tech.