Onlangs stelde de Europese Commissie in voorlopige bevindingen vast dat Meta's platformen Instagram en Facebook verslavend ontwerp bevat. Belangrijk is dat deze voorlopige bevindingen snel opvolging krijgen, zodat het Big Techbedrijf stopt met verslavend ontwerp.

Meta's verslavende ontwerp is in strijd met de wet

Terwijl de Europese Commissie enerzijds bezig is met nieuwe wetgeving om verslavend ontwerp tegen te gaan (de Digital Fairness Act) Luister onze podcast over de Digital Fairness Act, kijkt ze ook naar de wapens die al voorhanden zijn met bestaande wetgeving (Digital Services Act (DSA)). In haar onderzoek naar Meta komt de Europese Commissie nu tot de conclusie dat Meta het risico van verslavend ontwerp op het fysieke en mentale welzijn van gebruikers onvoldoende heeft meegenomen in haar eigen risicobeoordeling. Niet erg verrassend, als je het ons vraagt. Als je een Big Techbedrijf als Meta vraagt om haar eigen risico's te beoordelen, komt ze natuurlijk heel goed uit de keuring. Het is fijn dat de Europese Commissie dit nu ook inziet. En dat werd hoog tijd.

Het onderzoek richtte zich onder andere op elementen als de eindeloze scrollfunctie, het automatisch afspelen van video's, notificaties en hypergepersonaliseerde tijdlijnen. Deze ontwerpelementen voeden de drang van Instagram- en Facebookgebruikers om te blijven scrollen. Het brein wordt zo op de automatische piloot gezet. Dat leidt dan weer tot ongezonde gewoontes en dwangmatig gebruik van de apps. Ook zou Meta informatie over de tijd die minderjarigen 's nachts op haar platformen spenderen niet hebben meegenomen in de risicobeoordeling.

Bovendien zijn de risicobeperkende maatregelen die Meta heeft ingesteld niet toereikend. Zo kunnen de time management tools van Meta bijvoorbeeld makkelijk worden omzeild en leiden ze niet tot betekenisvolle controle over het platformgebruik. Ook mogelijkheden voor ouderlijk toezicht zijn volgens de Europese Commissie niet effectief.

De Europese Commissie komt tot de conclusie dat Meta het ontwerp op Instagram en Facebook moet veranderen door onder andere verslavende elementen standaard uit te schakelen en zogenoemde 'screen time breaks' te implementeren. Ook moeten de aanbevelingsalgoritmen die bepalen wat mensen op hun tijdlijn te zien krijgen, minder gericht zijn op betrokkenheid. Dat is natuurlijk mooi in lijn met onze gewonnen rechtszaak tegen Meta.

Op basis van deze voorlopige bevindingen mag Meta zich nu schriftelijk gaan verdedigen. Ook worden andere toezichthouders om input gevraagd. Daarna komt de Europese Commissie tot een definitief oordeel, bijvoorbeeld dat Meta niet aan de wet voldoet. Daarmee riskeert het techbedrijf een boete van maximaal 6% van de wereldwijde omzet.

Het ontwerp als kern

Bij Bits of Freedom houden we ons al langer bezig met het ontwerp van online platformen. Zo deden we onderzoek naar manipulatief ontwerp op platformen. Ook lieten we onderzoek uitvoeren naar verslavend ontwerp van online platformen. Het is geen toeval dat we ons zo bezighouden met het ontwerp van apps: ontwerptrucs houden de aandacht van gebruikers zodanig vast dat de autonomie en keuzevrijheid afneemt.

Daarom is het belangrijk dat juist dit ontwerp wordt gereguleerd. Zonder verslavend of manipulatief ontwerp, hebben we weer regie over onze eigen tijd en kunnen we bewust keuzes maken over hoe we die inrichten: op een platform, of niet. Dat geldt voor minderjarigen en kwetsbare mensen, die de Europese Commissie in haar onderzoek expliciet uitlicht, maar net zo goed voor ieder ander. Keuzevrijheid is een grondrecht binnen de vrijheid van meningsuiting. Iedereen heeft hier recht op.

Doorpakken

Het is dus van groot belang dat het ontwerp van platformen als Instagram en Facebook verandert. En het liefst zo snel mogelijk. Daarom is het fijn dat de Europese Commissie niet alleen wacht op een Digital Fairness Act, maar ook al gebruikmaakt van de Digital Services Act. Hoe sneller de inbreuken van Meta worden aangepakt, hoe sneller wij als maatschappij onze online autonomie terugkrijgen.