Vrouwenlichamen zijn al meer dan een eeuw strijdtoneel van onrecht. Nieuw is het digitale strijdtoneel. Niet alleen onze lichamen van vlees en bloed, maar ook de digitale afgeleiden van onze lichamen en geesten zijn doelwit. Toezichthouders zijn aan zet om onze lichamelijke integriteit digitaal te beschermen. Deze opinie verscheen 9 maart 2026 in de Volkskrant. 

Wie aan tech denkt, denkt zelden aan vlees en bloed. Toch worden onze lichamen steeds vaker ‘gedataficeerd’, omgezet in data. Die data dienen dikwijls andermans agenda, zonder dat we het weten.

Zo bleek onlangs uit onderzoek van Investico dat alle grote Nederlandse drogisten, waaronder Kruidvat, Etos en Trekpleister, informatie over de vruchtbaarheid en seksuele gezondheid van klanten delen met Amerikaanse of Chinese techbedrijven. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de aankoop van morning-afterpillen, zwangerschapstesten en condooms, terwijl dit volgens de privacywet niet mag zonder uitdrukkelijke toestemming.

Niet alleen bij drogisterijen wordt intieme data opgeslagen. Cyclusapps registreren gegevens die wellicht nog gevoeliger zijn. Miskramen, menstruaties, masturbeermomenten, schimmelinfecties en stemming zijn gegevens over iemands gezondheid en seksualiteit, die speciale bescherming verdienen volgens de Europese privacywetgeving. Het is in principe zelfs verboden deze gegevens te verwerken.

Behulpzaam

In Nederland gebruiken naar schatting zo’n 1 miljoen vrouwen een app om hun cyclus bij te houden. Cyclusapps kunnen behulpzaam zijn. Het is bijvoorbeeld een handzame manier om je cyclus bij te houden en het kan je helpen patronen in klachten te herkennen. Maar hoe zit het met de privacy?

Vorig jaar kwamen er twee wetenschappelijke onderzoeken naar buiten waaruit bleek dat Flo en Clue – ook in Nederland populaire apps – niet goed omgaan met de privacy van hun gebruikers. Zo worden gebruikers niet goed geïnformeerd en voldoet de wijze waarop toestemming wordt gevraagd niet aan de vereisten van de wet. Zij hebben er namelijk recht op om precies en in duidelijke, begrijpelijke taal te worden geïnformeerd over wat er met hun gegevens op basis van hun toestemming gebeurt. Dat wordt onvoldoende gedaan.

In de Verenigde Staten, Canada en Portugal zijn al langer juridische procedures namens gebruikers gaande tegen Flo, allemaal met dezelfde aantijging: het zonder toestemming delen van gezondheidsdata met derden, voor commerciële doeleinden. Flo kreeg in 2021 precies hierom van de Amerikaanse toezichthouder voor consumentenrechten (FTC) een tik op de vingers.

Misleidend

‘Know your body, own your health’ is de slogan van Flo, naar eigen zeggen ‘#1 women’s health app’, met 420 miljoen gebruikers wereldwijd. ‘We ensure you can trust Flo’, schrijft het bedrijf. In een wereld waar vrouwengezondheid te lang is genegeerd en ondergefinancierd, presenteert Flo zich – misleidend genoeg – als bondgenoot. Het bedrijf profiteert van de terecht groeiende aandacht voor vrouwengezondheid, maar ondermijnt tegelijkertijd de digitale lichamelijke integriteit van vrouwen.

Waarom verkopen drogisterijen en cyclusapps die gevoelige gegevens aan grote techbedrijven? Informatie over vruchtbaarheid is bij uitstek commercieel interessant. Zo beïnvloedt de menstruatiecyclus het uitgavenpatroon van vrouwen. Hormonale kwetsbaarheden worden geëxploiteerd voor commercieel gewin, zonder dat vrouwen het weten. Vorig jaar werd duidelijk dat Zwangerenportaal, het online platform waar vrijwel alle Nederlandse verloskundigen zwangeren naartoe doorverwijzen, persoonlijke data voor hoge bedragen verkoopt aan adverteerders.

Naast commerciële exploitatie bestaat er nog een ander gevaar. Zo zijn er in de VS - waar het constitutionele recht op abortus is teruggedraaid – zorgen over het mogelijke gebruik van cyclusdata om vrouwen te monitoren en de toegang tot abortuszorg te belemmeren. Ook zijn er in Europa populistische tendensen waarin reproductieve rechten onder druk staan.

Abortus

In Nederland verzette de vorige Tweede Kamer zich tegen erkenning van abortus als mensenrecht. Ook hier vormt het dus een mogelijk risico als fertiliteitsgegevens bij de overheid komen. In Europa is er meer beschermende wetgeving dan in de VS, maar zonder adequate handhaving is dat niets waard.

Dat vrouwenlichamen (en specifiek de baarmoeder) al meer dan een eeuw strijdtoneel zijn van onrecht, licht filosoof en vroedvrouw Rodante van der Waal in haar recent verschenen boek Baas in eigen buik toe. Nieuw is het digitale strijdtoneel. Niet alleen onze lichamen van vlees en bloed, maar ook de digitale afgeleiden van onze lichamen en geesten zijn doelwit. Het digitale is minder direct invoelbaar en minder zichtbaar. Maar niet minder bedreigend.

Gezien de bijzondere wettelijke status van deze gegevens en de politieke gevoeligheid ervan voor – in potentie maar liefst de helft van de bevolking – is het van groot belang dat toezichthoudende instanties zoals de Autoriteit Persoonsgegevens en de Autoriteit Consument & Markt handhaven op privacy en misleidende slogans van cyclusapps. Het is tijd om onze lichamelijke integriteit ook digitaal te beschermen. En daarvoor zijn de toezichthouders aan zet.

Deze opinie is op 9 maart 2026 gepubliceerd in de Volkskrant. Lees hier de publicatie in de Volkskrant.