In de boeken van de Schotse auteur Ali Smith is de wereld altijd vreemd. Alsof een kapotgevallen realiteit weer aan elkaar is geplakt, en bij nadere inspectie niet alle stukken op de juiste plek blijken te zitten. Magisch realisme, maar dan van een kafkaësk, politiek soort.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

Dit artikel verscheen eerder als voorwoord van onze tweewekelijkse nieuwsbrief. Voortaan deze nieuwsbrief meteen in je inbox ontvangen? Schrijf je in via:

Wie is er beter om de huidige tijd te beschrijven dan Smith. Eerder dit jaar publiceerde ze het boek Glyph, dat plaatsvindt in het dystopische heden: Terwijl een zus steeds meer in het internet verdwijnt, moet de andere zus haar dochter Bill ophalen van het politiestation. Bill zou op agressieve wijze een sjaal hebben gedragen.

"Scarf waving is not in itself a specific criminal offence unless the waving of a particular scarf relates to a proscribed organization, Ms Wilde. It was thought that the scarf waved like a flag by your daughter could have been said to be in tacit support of a newly proscribed organization and officers must now consider any individual or organizational gesture towards this new proscription in that light. In this instance as it happens the scarf your daughter was waving has been judged not to have been being directly used in support of the said proscribed organization. But it also says here that the officers present judged that your daughter's intent could be said to have been hostile." 

Het is een duidelijke verwijzing naar de zomer van 2025. In juli merkte de Britse overheid de actiegroep Palestine Action aan als terroristische groepering nadat ze twee vliegtuigen met rode verf had besmeurd. Een maand later werd in Londen een demonstratie georganiseerd tegen dit overheidsbesluit. Demonstranten droegen borden met daarop "I oppose genocide. I support Palestine Action". Meer dan 500 mensen werden gearresteerd op last van steun aan een terroristische organisatie. Daar staat tot 14 jaar gevangenisstraf op.

De passage in Smith's boek benadrukt ook dat vaag taalgebruik, zeker in (terrorisme)wetgeving, ertoe kan leiden dat de overheid op arbitraire wijze macht kan uitoefenen.

Dat was ook in Nederland een van de zorgen toen de minister van Justitie en Veiligheid een wetsvoorstel publiceerde dat het verheerlijken van terrorisme strafbaar moest stellen. De definities in het wetsvoorstel waren zo vaag dat het de deur wagenwijd openzette voor misbruik. Onder andere The Rights Forum, PAX en Plant een Olijfboom riepen mensen op om hun mening over het voorstel te geven. Maar liefst 11.560 mensen reageerden op de internetconsultatie. Het voorstel leek een stille dood te sterven.

Dat was vorig jaar. Afgelopen week schreven Trouw en NOS dat, in ruil voor steun voor het ontwikkelingshulpbudget, D66 haar verzet tegen het opnieuw indienen van het wetsvoorstel zou hebben gestaakt. Het past helaas in een inmiddels lang lijstje beleidsmaatregelen die het demonstratierecht en de vrijheid van meningsuiting in Nederland onder druk zetten. En dat van een zogenaamd liberaal kabinet.

Zoals een recensent van Glyph zo mooi schreef: "Pay attention to the history you are making in the present, Smith suggests, or it will return to haunt you."